Zorgen over financiële situatie in Wijchen.

De jaarrekening sluit met een negatief rekeningresultaat van 4.6 miljoen euro. Dat is een verontrusted resultaat. Alleen via een greep uit de reserves van 7.9 miljoen euro en na budgetoverhevelingen wordt er uiteindelijk een positief resultaat bestemd van 2.1 miljoen euro. Dit is een kunstgreep. En niet houdbaar op de lange termijn.

Wanneer we dit probleem in toekomstige jaren niet willen houden, dan moeten de structurele baten en lasten in evenwicht zijn. In Wijchen hebben we een traditie van structurele kosten ondervangen met structurele opbrengsten en incidentele zaken met incidenteel geld. Indien dit verlies in de komende jaren ook optreedt, en daar lijkt het op, zijn besparingen nodig. Er is dus eigenlijk geen ruimte voor nieuw beleid, en daarom zal de VVD daar nu ook niet om vragen. Wel willen we oplossingen die structurele financiële voordelen bieden, onderzoeken.

De BUIG-gelden voor de uitvoering van de Participatiewet en betaling van bijstandsuitkeringen zijn volgens de begroting redelijk in evenwicht. Dat was vroeger anders en toen een voorname reden om belastingen niet te verlagen. Voorzitter, de OZB opbrengsten zijn 140.000 hoger dan begroot. Normaal gesproken zou dat reden zijn om de hoogte ervan tegen het licht te houden. Zolang we niet weten wat de reden is kunnen we dat niet doen. 

De voornaamste reden van het tekort is de jeugdzorg (2.8 miljoen). Uit de vragen die de VVD daarover heeft gesteld, blijkt dat dat komt omdat er in het eerste kwartaal van 2019 nog voor 2 miljoen aan facturen is ingediend over 2018 door aanbieders aan Rondom Wijchen. Welke instanties dienden deze facturen in? Hoe kunnen die nu onverwacht zijn? Waarom zijn er alleen tarieven afgesproken maar niet over aantallen? 

Rondom Wijchen heeft de opdracht meegekregen om uit te komen binnen de beschikbare subsidie. U schrijft dat de verantwoording van RW plaats vindt op hoofdcategorieën. Het is dus niet uitgesplitst op leveranciers met bedragen. Daarmee wordt een onnodige mist gecreeërd. Wethouder Burgers: Wie is er verantwoordelijk voor welke hoofdcategorie? Alleen als je weet welke organisatie wat gedaan heeft kun je deze erop aanspreken. De VVD vraagt de wethouder af te zien van hoofdcategorieën. Het college moet elke zorgleverancier monitoren en via rapportages inzichtelijk te maken wat er voor het geld gebeurt, zodat de Raad dit kan controleren.

De overschrijding is ook onbegrijpelijk, omdat het niet strookt met onderzoeken waaruit blijkt dat de Nederlandse jeugd één van de gelukkigste ter wereld is. Het aantal jongeren dat gebruik maakt van de jeugdzorg is volgens de monitors Jeugd en Zorg redelijk constant, misschien licht stijgend, denk aan enkele procenten. Dat is geen verklaring voor 2.8 miljoen. Ook de gemiddelde kosten per cliënt (zo’n 2300 euro) nemen eerder af dan toe (Zie verslag Monitor Jeugd en WMO Q1 2018 pagina 9, waar de kosten per cliënt vergeleken worden tussen 2018 en 2017.). Het lijkt erop dat we weten niet wat voor vlees we in de Wijchense kuip hebben, noch qua jongeren, noch qua organisaties. Is het niet zo dat er veel te gemakkelijk geindiceerd wordt? En dat vervolgens niemand zegt: hé, gaat dit wel goed, en gewoon de portemonnee trekt? Voorzitter, de VVD heeft overwogen een motie in te dienen om te vragen om onderzoek. De wethouder heeft in de aanloop naar deze vergadering gezegd in september met een rapport naar de raad te komen. Dus we houden die motie nog even in de zak. 

De VVD zou ook de auditcommissie willen vragen scherp op toe te zien. Immers de accountant heeft de controle van Rondom Wijchen nog niet afgerond en dus geen uitspraak gedaan omtrent getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten Jeugdzorg en WMO.

De VVD vraagt zich wel af of in deze moderne tijd van boekhoudrobots, kunstmatige intelligentie en blockchain, wij als gemeenteraad wel de juiste tools hebben om de gemeente te controleren. We worstelen ons door honderden pagina’s met tabellen terwijl de algemene verwachting is dat in de nabije toekomst slim ingerichte systemen relatief snel inzicht kunnen geven in een boekhouding. Dus ook bij de gemeente.

We moeten dus de inkomsten en uitgaven van de gemeente nauwlettend in de gaten houden. De programma's Werken en Ondernemen (omzet 21 miljoen) en Ondersteuning en Zorg (omzet 23 miljoen) zijn de grootste posten en dus de eerste om naar te kijken.

Dit betekent bijvoorbeeld voor de VVD dat een projectvoorstel voor Tussen Kasteel en Wijchens Meer, dat zowel incidenteel als structureel geld oplevert voor de gemeente, op onze grote sympathie kan rekenen. We roepen de andere partijen op zich bij dit standpunt aan te sluiten en hier geen geld weg te gooien. Het is dure en waardevolle grond, en daar mag een goede prijs voor gevraagd worden. 

We hebben momenteel zo’n 67 reserves en die zijn voor een deel niet of nauwelijks in gebruik. De VVD stelt voor reserves waar niet of nauwelijks gebruik van wordt gemaakt op te heffen. Dat schoont de boekhouding op en vult de algemene reserve aan. Concreet denken we aan reserves Communicatieplan, Buurtbus, Landschapsontwikkelingsplan, Herstructeringsplan BREED, Groenvoorziening Loonsewaard, vervangen speeltoestellen, cultuurhistorie Tienakker, pilot kwetsbare jongeren, act bestemmingsplannen, en luchtfoto's. Vermindering van reserves kan bij Duurzaamheid, W21, en onderwijshuisvesting. Via een motie vragen we het college de reserves eens kritisch te bekijken en daarover bij de begroting 2020 aan de raad over te rapporteren.

De VVD heeft alvast reeds gekeken naar besparingen. Heilige huisjes hoeven daarbij niet gespaard te worden. Denk aan de electrische lease deelauto: 2 bewoners hebben hier gebruik van gemaakt. De sportcontainer staat ergens, wordt nauwelijks gebruikt. Er is fruit op werkvloer gemeente, maar men kan het ook zelf meenemen. We kunnen alleen hier al 37.000 euro op besparen.

Voorzitter, dan de perspectiefnota.

Perspectief is nodig. Wat we bijvoorbeeld moeten doen is zoeken naar locaties om meer werkgelegenheid en toerisme te genereren, zoals nieuwe hotels. We hebben economische gebiedsontwikkeling nodig, en ruimte voor ondernemerschap.

Dan het klimaat en de regionale energiestrategie. Het is nu nog onduidelijk wat precies de opgave zou moeten worden. De VVD is echter tegen het stellen van hogere doelen dan "Parijs" of hogere doelen dan landelijk. De Europese Unie heeft al aangegeven dat de opgaven waarschijnlijk niet gehaald gaan worden, en daar zijn goede redenen voor. Ook meer in onze omgeving zien we dat het lastige is getuige de discussies over zonne-akker Hernen en windmolens. 

Wijchen gebruikt per jaar 3400 TJ, en daarvan is slecht 4-5% hernieuwbaar. (Daarnaast stoot Wijchen 260.000 ton CO2 uit.) Om onze energiebehoefte lokaal te dekken hebben we ruim 8 molens nodig van het type van 250 meter hoog die men op de grens Wijchen/Beuningen wil neerzetten. Of 120 hectare zonne-akker, dat is 11x de zonne-akker waar we het in Hernen over hadden. Dat is onrealistisch op de korte termijn.

Voorzitter daarom vindt de VVD dat we rustig aan moeten doen met nieuwe energiebronnen.  We moeten Wijchen niet vastketenen aan onnodig grote ambities in een Regionale Energiestrategie. Kleine stappen zijn goed. Vandaar onze motie om te onderzoeken of de versnelde vervanging van de openbare verlichting in Wijchen door LED, (financiële) voordelen zou opleveren, die de kosten van deze versnelde vervanging zouden rechtvaardigen.

Voorzitter, de regionale samenwerking is belangrijk, met name ook op het gebied van economie en werkgelegenheid. Dit wordt een belangrijke taak van het Regionaal Orgaan. De VVD heeft over de politieke doelen van dit orgaan recent al een motie ingediend. De VVD vindt het belangrijk dat de gemeenteraden in de regio een goede democratische controle op de taken van dat orgaan uitvoeren. Veel voorstellen voor de organisatie van die controle gaan over gesprekstafels. Die hebben geen besluitvormende macht. Daarom zien wij wel iets in het model van de Achterhoek Raad. De Achterhoek Raad bestaat uit 49 leden en zijn vertegenwoordigers van alle raadsfracties van de 7 deelnemende gemeenten.

De Achterhoek Raad heeft geen formele, publiekrechtelijke bevoegdheden, die blijft formeel bij de deelnemende gemeenteraden,  maar ze geeft wel inhoudelijke aansturing, zoals:

goedkeuring of afkeuring van jaarplannen en evaluaties;

recht te amenderen en/of moties in te dienen op voorstellen van de Achterhoek Board (bijvoorbeeld het Jaarplan);

benoeming leden Achterhoek Board ("dagelijks bestuur");

aansturing thematafels die kunnen er in een eventueel toepassing bij ons wel uit, zijn vaak epibreer bronnen van jewelste, zonder efficientie. Meteen besparing op ambtelijk soldij en overwerk van de Griffie.

de leden van de Achterhoek Raad zijn 'ambassadeurs' van de regionale samenwerking in hun eigen gemeenteraad.

Ze vergaderen 3x per jaar. Zo is democratische legitimatie gewaarborgd. We worden hier in de herfst nader over geïnformeerd. Afgelopen 19 juni is een plan van aanpak voor dat traject aangenomen. Wethouder kunt u de raad informeren over de belangrijkste uitkomsten ervan?

Voorzitter er zijn een aantal prima nieuwe ontwikkelingen gebeurd in Wijchen. Denk aan een skatebaan, de nieuwe Lidl, de nieuwe fase Huurlingsedam, de kleinschalige woningbouwinitiatieven, het gereedkomen  van het stationsgebied.

Voorzitter, de VVD maakt zich wel zorgen over de financiën van Wijchen op de lange termijn. Dat betekent pas op de plaats voor nieuw beleid, met de stofkam door begrotingen, en faire bijdrages vragen aan de algemene voorzieningen. 

(Betoog bij bespreking jaarrekening 2018 en perspectiefnota 2020, door Roel Boumans, 4 juli 2019)